Amcangyfrif llifoedd dylunio a glawiad ar gyfer modelu perygl llifogydd
Mae'r canllawiau hyn yn amlinellu argymhellion Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) ar fethodolegau priodol ar gyfer amcangyfrif amlder llifogydd yng Nghymru, yn enwedig o ran y perygl o lifogydd sy'n gysylltiedig â chynigion datblygu a chyfrifo hydroleg llifogydd ar gyfer mapio/modelu perygl llifogydd a dadansoddi ar ôl digwyddiad.
Mae pob amcangyfrif llifogydd yn dod â rhywfaint o ansicrwydd ac mae'r cyfrifoldeb i sicrhau bod y llifoedd amcangyfrifedig yn addas at y diben bwriadedig yn parhau i fod yn gyfrifoldeb y dadansoddwr, yn seiliedig ar ystyriaeth o'r data, yr wybodaeth a'r ansicrwydd sydd ar gael.
Gall cyflwyniadau amcangyfrifon llifogydd i CNC gael eu gwrthod os na chânt eu cyflwyno'n glir. Rydym yn argymell eich bod yn defnyddio ein templed Cofnod Cyfrifo Amcangyfrif Llifogydd, sy'n annog dadansoddwyr i ddogfennu gwybodaeth a phenderfyniadau allweddol.
1. Cefndir
Mae’r Llawlyfr Amcangyfrif Llifogydd (‘y llawlyfr’) ac adroddiadau atodol yn cynnwys y fethodoleg safonol yn y diwydiant ar gyfer amcangyfrif amlder llifogydd a modelu dŵr ffo o lawiad yn y DU. Y ddwy brif dechneg yw dull ystadegol y llawlyfr a'r dull hydrograff llifogydd wedi’i adfywio (ReFH).
2. Dewis dull
Y dull a ffefrir gennym ar gyfer amcangyfrif llifoedd brig hyd at ac yn cynnwys y digwyddiad tebygolrwydd gormodiant blynyddol (AEP) o 1% (cyfnod dychwelyd o 100 mlynedd) yw dull ystadegol 2025 y llawlyfr, gan ddefnyddio'r disgrifwyr dalgylch diweddaraf: SAAR9120, FARL2015, URBEXT2015, BFIHOST19Scaled. Gellir dod o hyd i wybodaeth am ymchwil a datblygu’r dull a’r disgrifwyr dalgylch yma:
Dylid amcangyfrif llifoedd brig ar gyfer digwyddiadau prinnach gan ddefnyddio'r gromlin twf llifogydd o ReFH2 a’i chymhwyso i'r amcangyfrif AEP 1% o ddull ystadegol y llawlyfr. Er enghraifft, i gael yr amcangyfrif AEP o 0.1% (cyfnod dychwelyd o 1,000 o flynyddoedd), lluosir cymhareb yr amcangyfrifon ReFH2 o 0.1% i 1% AEP â'r amcangyfrif AEP o 1% o ddull ystadegol y llawlyfr. Dylid cymharu'r amcangyfrifon llif sy'n deillio o hyn â gwerthoedd absoliwt a gyfrifir gan ddulliau ystadegol y llawlyfr a ReFH2.
Dylid cymhwyso canlyniadau trefol yn ddiofyn yn nulliau ystadegol y llawlyfr a ReFH2 waeth beth fo hyd a lled y trefoli o fewn y dalgylch.
Efallai y bydd achlysuron pan fydd yn briodol defnyddio naill ai dull ystadegol y llawlyfr neu'r dull ReFH2 ar gyfer pob cyfnod dychwelyd. Mewn achosion o'r fath, y dadansoddwr fydd yn gyfrifol am gyfiawnhau pa ddull yw'r mwyaf priodol. Nid yw dewis un fethodoleg dros un arall dim ond oherwydd ei bod yn darparu amcangyfrifon uwch neu is yn briodol.
Cyhoeddwyd model dyfnder, hyd ac amlder glawiad wedi'i ddiweddaru yn y llawlyfr o'r enw FEH22 yn 2022, yn seiliedig ar ddata glawiad hyd at 2020. Fe'i dewisir yn ddiofyn yn ReFH2, ac rydym yn disgwyl iddo gael ei ddefnyddio ar gyfer cyfrifo llifoedd brig a hydrograffau. Gellir dod o hyd i wybodaeth am y dull a disgrifwyr dalgylch yma:
Model dyfnder, hyd ac amlder glawiad FEH22 (Canolfan Ecoleg a Hydroleg y DU)
Dylid defnyddio data llifogydd lleol a/neu hanesyddol pan fo ar gael i wella amcangyfrifon o lifoedd brig a hydrograffau. Mae hyn yn arbennig o bwysig ar gyfer dalgylchoedd sydd wedi'u trefoli neu sy'n cynnwys cronfeydd dŵr / llynnoedd (lle dylid defnyddio llwybrau cronfeydd dŵr os yw'n briodol) neu nodweddion lleol anarferol eraill. Ar gyfer y datblygiadau sydd â'r risg uchaf, dylid cynnal ymchwil i hanes llifogydd a chynnal dadansoddiad o dueddiadau mewn gorsafoedd mesur lleol a nodi rhesymau dros unrhyw dueddiadau arwyddocaol, gan fynd i'r afael â nhw’n briodol.
Gellir defnyddio dulliau amgen ar yr amod bod eu defnydd yn briodol a bod modd eu cyfiawnhau ar gyfer y dalgylch dan sylw a bod y dulliau wedi'u profi'n dderbyniol o fewn y gymuned hydrolegol. Darperir canllawiau ar y graddau y gellir cymhwyso dulliau amgen fel efelychu parhaus a glawiad uniongyrchol yng nghanllawiau amcangyfrif llifogydd Asiantaeth yr Amgylchedd ac ni chânt eu hailadrodd yma.
3. Fersiynau’r feddalwedd a’r data
Rydym yn argymell bod dadansoddiadau'n defnyddio'r fersiynau diweddaraf o’r canlynol:
- WINFAP ar gyfer dull ystadegol y llawlyfr, fel y gellir cymhwyso'r nodweddion a'r allbynnau newydd o brosiectau ymchwil yn hawdd
- ReFH2 ar gyfer y dull hydrograff llifogydd wedi’i adfywio gyda model glawiad FEH2022
- Set ddata llifoedd uchaf Archif Genedlaethol Llif Afonydd (NRFA)
Mae defnyddio dulliau cyfoes y llawlyfr o fewn pecynnau modelu hydrolig (er enghraifft, Flood Modeller) neu amgylcheddau ffynhonnell agored eraill fel R (er enghraifft, pecyn UKFE R a ddatblygwyd gan Hammond (2020)) hefyd yn dderbyniol.
Efallai na fyddwn yn cymeradwyo amcangyfrifon sy'n defnyddio fersiynau cynharach, neu nad ydynt yn cynnwys datblygiadau diweddar a methodolegau a data priodol.
Rydym yn disgwyl i fersiynau / setiau data wedi'u diweddaru / newydd gael eu defnyddio o fewn blwyddyn i'w cyhoeddi neu i brofion sensitifrwydd gael eu cynnal i ddangos nad oes unrhyw effaith sylweddol o'r diweddariad / fersiwn wedi'i diweddaru.
4. Ansicrwydd
Dylai dadansoddwyr ddarparu amcangyfrif o ansicrwydd mewn unrhyw lifoedd a/neu hydrograffau amcangyfrifedig fel y gellir ei ystyried wrth gymhwyso llifoedd mewn dadansoddiadau a modelau hydrolig ac wrth wneud penderfyniadau dilynol eraill. Gellir dod o hyd i wybodaeth am gyfrifo ansicrwydd yma:
Gwneud defnydd gwell o ddata wrth amcangyfrif amlder llifogydd (GOV.UK)
5. Dull ystadegol y Llawlyfr Amcangyfrif Llifogydd
5.1 Addasu'r llifogydd blynyddol mwyaf canolrifol (QMED) gan ddefnyddio data lleol
Cadarnhaodd ymchwil dull ystadegol 2025 y llawlyfr y canfyddiad blaenorol, sef bod patrwm gofodol i weddillion model hafaliad disgrifwyr dalgylch QMED, felly mae addasu disgrifwyr dalgylch QMED gan ddefnyddio rhoddwyr lleol yn rhan bwysig o fethodoleg amcangyfrif QMED.
Wrth addasu disgrifwyr dalgylch QMED gan ddefnyddio data o orsafoedd mesur rhoddwyr, mae WINFAP 5.3 yn mynd yn ddiofyn i ddefnyddio wyth gorsaf, fel yr argymhellwyd yn ymchwil 2025. Mae dewis yr wyth gorsaf yn seiliedig yn unig ar bellter daearyddol o'r safle dan sylw ac nid yw'n ystyried amodau lleol na ffactorau eraill. Mae'r casgliad hwn yn disodli'r argymhelliad o astudiaethau ymchwil blaenorol, a argymhellodd niferoedd llai o roddwyr.
Mae'r argymhelliad hwn yn seiliedig ar y gwelliant cyfartalog yn QMED ar draws set ddata gyfan y gorsafoedd. Felly, ni ddylai dadansoddwyr gymhwyso'r wyth rhoddwr agosaf yn ddiofyn, ond dylent ymchwilio i roddwyr yn fwy trylwyr cyn eu dewis. Dylai dadansoddwyr ystyried ffactorau lleol a oedd y tu allan i gwmpas yr ymchwil:
- gwahaniaethau hydrolegol sylweddol rhwng y safle dan sylw a'r safle rhoddwr, megis presenoldeb/absenoldeb cronfa ddŵr neu orlifo gorlifdir adeg QMED
- lleoliad cymharol ar rwydwaith yr afonydd – dylid ffafrio gorsafoedd i fyny'r afon neu i lawr yr afon dros ddalgylchoedd cyfagos
- ansawdd data wedi'i fesur a hyd y cofnod
- y pethau tebyg/gwahanol mewn ffactorau QMED mewn gorsafoedd cyfagos – pennu rhesymau drostynt
Mewn llawer o achosion, dim ond un neu ddwy orsaf fydd o ansawdd ac agosrwydd digonol i'r safle dan sylw i gael eu ffafrio. Yn ogystal, lle mae rhoddwr/rhoddwyr ar yr un cwrs dŵr â'r safle dan sylw, dylid ystyried hepgor y rhan cymedroli pellter o gyfrifiad addasu'r rhoddwr er mwyn osgoi anghysondeb yn y QMED wedi'i addasu neu werthoedd QMED nad ydynt yn gredadwy o’u cymharu â llifoedd a fesurwyd i fyny a/neu i lawr yr afon. Nid oes opsiwn i hepgor cymedroli pellter yn WINFAP, felly dylid cymhwyso'r ffactor(au) rhoddwr QMED i’r disgrifwyr dalgylch QMED â llaw – gyda phwysoli priodol os defnyddir mwy nag un orsaf.
Yn WINFAP, gellir addasu’r disgrifwyr dalgylch QMED gan ddefnyddio gorsafoedd rhoddwyr trefol trwy ddad-drefoli'r QMED a fesurwyd. Er ei bod yn well defnyddio gorsafoedd gwledig fel rhoddwyr QMED, bydd rhai lleoliadau lle bydd yn briodol addasu'r QMED gan ddefnyddio rhoddwyr trefol mwy lleol yn hytrach na rhoddwyr gwledig pellach.
5.2 Amcangyfrif cromlin twf llifogydd
Mae WINFAP yn caniatáu i ddadansoddwyr gynnwys gorsafoedd trefol mewn grwpiau cronni a dadansoddiad safle sengl gwell (ESS) trwy ddad-drefoli cromliniau twf llifogydd. Er nad yw’r broses ddad-drefoli hon yn seiliedig ar ymchwil gyhoeddedig, mae'n groes i'r weithdrefn addasu trefol ar gyfer cromliniau twf a gymhwysir yn WINFAP. Felly, mae'n ddull rhesymol a fydd yn cynyddu nifer y gorsafoedd y mae'r grwpiau cronni ac ESS yn cael eu tynnu ohonynt. Bydd hyn yn arwain at grŵp cronni sydd (ar wahân i drefoli) â dalgylchoedd sy'n debycach i'r safle dan sylw.
Dylai dadansoddwyr newid trothwy trefol y grŵp cronni o'r gwerth diofyn o 0.03 i 0.3 (hyd yn oed os nad yw'r safle dan sylw wedi'i drefoli). Bydd hyn yn golygu y bydd y grŵp cronni yn cynnwys pob gorsaf heblaw'r rhai mwyaf trefol (pan fo’r ansicrwydd ynghylch effeithiau trefoli yn uwch, oherwydd maint bach y sampl a photensial mwy ar gyfer effeithiau nodweddion lleol). Fel gyda nodweddion dalgylch eraill, mae'n bosibl y bydd gan y dalgylchoedd trefol nodweddion lleol sy'n golygu nad yw'n briodol eu defnyddio mewn grwpiau cronni na grwpiau ESS, felly, fel bob amser, dylid adolygu'r grŵp cronni.
Mae dull ystadegol 2025 y llawlyfr yn disodli ymchwil yn y gorffennol ac mae un dull o ddiffinio grwpiau cronni bellach yn berthnasol i ddalgylchoedd o bob maint fel y'i cymhwysir yn WINFAP 5.3.
5.3 Dadansoddi data anunfan a thueddiadau
Mae canlyniadau dadansoddi tueddiadau AMAX hirdymor ar gael yn WINFAP 5.1 a fersiynau diweddarach yn ogystal ag yn offeryn Flow Trend Explorer UKCEH NRFA.
Cyflwynir y rhain at ddibenion gwybodaeth yn unig ac ni ddisgwylir y bydd gorsafoedd yn cael eu tynnu o grwpiau cronni nac fel rhoddwyr QMED dim ond oherwydd eu bod yn dangos tuedd gadarnhaol neu negyddol. Ar gyfer safleoedd dan sylw sy'n agos at orsaf fesur, dylid ymchwilio i unrhyw duedd a phan fo modd pennu achos y duedd gan ddefnyddio gwybodaeth leol a chymhariaeth â gorsafoedd mesur cyfagos a data glawiad.
Dylid defnyddio barn broffesiynol i benderfynu ar y dulliau cyfrifo priodol a rhaid cyfiawnhau a dogfennu unrhyw newid i ddulliau safonol yn llawn. Rhaid bod yn ofalus o ran y cyfnodau cofnodi a ddefnyddir, cysondeb â ffynonellau gwybodaeth eraill, ansawdd data, a chymhwyso lwfansau newid hinsawdd.
5.4 Blynyddoedd heb lifogydd
Diffinnir blynyddoedd heb lifogydd yn y llawlyfr fel blynyddoedd pan fo’r AMAX yn llai na 50% o QMED. Yn wreiddiol, roedd yr addasiad i gael gwared ar y blynyddoedd hyn yn cael ei adnabod fel ‘addasiad dalgylch athraidd’, oherwydd deallwyd bod y blynyddoedd hyn yn digwydd yn bennaf mewn dalgylchoedd a oedd yn cael eu dominyddu gan ddŵr daear gyda BFI uchel. Fodd bynnag, mae gwaith mwy diweddar wedi dangos eu bod hefyd yn digwydd mewn dalgylchoedd SAAR isel (< 800 mm). Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth yma:
Canllawiau technegol WINFAP (Wallingford HydroSolutions)
Mae Asiantaeth yr Amgylchedd wedi pennu'r canllawiau canlynol ar gyfer defnyddio'r addasiad blwyddyn heb lifogydd, ac rydym yn cytuno â'u dull:
- Ar gyfer dadansoddiad safle unigol a dadansoddiad safle unigol gwell, yr argymhelliad yw bod yr addasiad blwyddyn heb lifogydd yn cael ei gymhwyso os yw mwy na 5% o'r cofnod AMAX yn y safle dan sylw yn flynyddoedd heb lifogydd.
- Ar gyfer dadansoddiad cronedig mewn safleoedd heb eu mesur, yr argymhelliad yw bod yr addasiad blwyddyn heb lifogydd yn cael ei gymhwyso i unrhyw orsafoedd yn y grŵp cronni sydd â mwy na 15% o gofnodion AMAX fel blynyddoedd heb lifogydd.
Fodd bynnag, gall nifer uchel o flynyddoedd heb lifogydd ddangos ymateb dalgylch annodweddiadol, felly dylid adolygu gorsafoedd i benderfynu a yw'n briodol eu tynnu o'r grŵp cronni ai peidio.
Gellir gweithredu'r addasiad blwyddyn heb lifogydd yn WINFAP (fersiwn 5.3 ac yn ddiweddarach) neu gan ddefnyddio'r pecyn UKFE R.
Fodd bynnag, gall nifer uchel o flynyddoedd heb lifogydd ddangos ymateb dalgylch annodweddiadol, felly dylid adolygu gorsafoedd i benderfynu a yw'n briodol eu tynnu o'r grŵp cronni ai peidio.
Gellir gweithredu'r addasiad blwyddyn heb lifogydd yn WINFAP (fersiwn 5.3 ac yn ddiweddarach) neu gan ddefnyddio'r pecyn UKFER.
6. Dalgylchoedd trefol
Ar hyn o bryd, nid oes digon o dystiolaeth i benderfynu ai dull ReFH2 ynteu ddull ystadegol y llawlyfr yw'r dull mwyaf cadarn o amcangyfrif llifogydd mewn dalgylchoedd trefol. Gellir ystyried dulliau amgen ar gyfer dŵr ffo o lawiad, fel glawiad uniongyrchol, mewn dalgylchoedd sydd wedi'u trefoli'n drwm hefyd.
Mae'n dal i gael ei argymell bod llifoedd brig mewn dalgylchoedd trefol yn cael eu hamcangyfrif gan ddefnyddio dull ystadegol y llawlyfr, ReFH2 a'r dull glawiad uniongyrchol os yw'n berthnasol, a bod y canlyniadau'n cael eu cymharu. Os nad yw'r canlyniadau’n debyg yn fras, yna dylai'r dadansoddwr gymhwyso barn broffesiynol, gan dynnu ar hanes llifogydd lleol i benderfynu pa ddull sydd fwyaf priodol.
7. Lwfans newid hinsawdd
Bydd angen rhoi lwfans ar gyfer newid hinsawdd i'r hydroleg wrth ymgymryd â modelu hydrolig er mwyn deall yr effeithiau posibl ar berygl llifogydd yn y dyfodol. Mae hyn yn parhau i fod yn wir hyd yn oed wrth ddefnyddio SAAR9120.
Mae dogfen Llywodraeth Cymru, Rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol: addasu i newid yn yr hinsawdd, yn rhoi lwfansau cyfredol ar gyfer newid hinsawdd.
8. Diogelwch cronfeydd dŵr
Mae canllawiau amcangyfrif llifogydd Asiantaeth yr Amgylchedd yn amlinellu'r dulliau cyfredol ar gyfer amcangyfrif llifoedd ar gyfer diogelwch cronfeydd dŵr. Rydym yn argymell defnyddio FEH22 yn hytrach nag FEH13, oherwydd bod gwallau hysbys o fewn rhai o'r data a ddefnyddiwyd i ddeillio set ddata FEH13.
Fodd bynnag, efallai y bydd dadansoddwyr am gymharu amcangyfrifon o lawiad o FEH22 yn erbyn FEH13. Er y gallai dadansoddwyr ffafrio dull rhagofalus, rydym yn argymell y dylid ymchwilio i unrhyw wahaniaethau sylweddol rhwng data glawiad, yn enwedig pan fo FEH13 yn cynhyrchu amcangyfrifon uwch nag FEH22, i benderfynu a yw hyn oherwydd y data anghywir a ddefnyddiwyd yn FEH13.
Mae prosiect ymchwil a datblygu rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol Cam 1, Gwelliannau Amcangyfrif Glawiad Eithafol, yn cynnwys dadansoddiad o sensitifrwydd ar effeithiau data anghywir ar gromliniau dyfnder, hyd, amlder (DDF). Disgwylir i’r adroddiad gael ei gyhoeddi yn 2026.
9. Hydrograffau
Y model dŵr ffo o lawiad safonol yn y diwydiant yw ReFH2. Dyma'r dull a ffefrir gennym, a dylid defnyddio'r fersiwn ddiweddaraf gyda'r model glawiad diweddaraf, sef ReFH2.4 ac FEH22 ar hyn o bryd. Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth yma:
Canllawiau technegol ReFH (Wallingford HydroSolutions)
Fel arall, gellir cymryd siâp hydrograff yn uniongyrchol o ddata a fesurwyd trwy gyfartaleddu nifer o ddigwyddiadau brig unigol arwyddocaol (mwy na QMED) sydd wedi'u safoni gan lif brig. Yna gellir graddio'r hydrograff sy'n deillio o hyn i amcangyfrif llif brig y dyluniad. Fel arfer, dim ond mewn dalgylchoedd ag ymateb annodweddiadol y defnyddir y dull hwn.
10. Graddnodi
Ar gyfer cyfrifiadau mewn gorsafoedd mesur llif, neu'n agos atynt, gellir defnyddio'r cyfleuster graddnodi ReFH i amcangyfrif y paramedrau ReFH, gan ddefnyddio data llif afon, glawiad ac anweddiad posibl wedi'i fesur. Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth yma:
Cyfleuster graddnodi ReFH 2 (Wallingford HydroSolutions)
Yna gellir defnyddio glawiad a arsylwyd yn ReFH2 i gymharu hydrograffau wedi'u modelu (gan ddefnyddio Tp gwreiddiol ac wedi’i raddnodi) â hydrograffau wedi'u medryddu. Fodd bynnag, oherwydd bod hydrograffau ReFH yn aml yn cael eu graddio gan ddefnyddio amcangyfrifon ystadegol y llawlyfr, mae'n briodol yn gyffredinol (ac yn cymryd llai o amser) graddnodi Tp gan ddefnyddio dadansoddiad amser oedi (nodwch y gellir defnyddio data cyfnod yr afon yn ogystal â data cyfres amser llif).
Oherwydd newid yn y diffiniad o Tp rhwng dull dŵr ffo o lawiad (RR) gwreiddiol y llawlyfr a ReFH2, rhaid gwneud graddnodi gan ddefnyddio amser oedi trwy addasiad Tp RR y llawlyfr, h.y. cyfrifwch y ffactor graddnodi o ‘Tp disgrifydd dalgylch RR y llawlyfr’ i ‘Tp wedi'i gyfrifo o amser oedi’ a chymhwyso'r un ffactor i ‘Tp disgrifydd dalgylch ReFH’. Sylwch fod angen gofal arbennig o ran dalgylchoedd sydd wedi'u trefoli'n drwm, oherwydd bod cydrannau hydrograff trefol a gwledig yn cael eu cyfrifo ar wahân yn ReFH.
Defnyddiodd ymchwil a gynhaliwyd yn 2025 gan JBA Consulting werthoedd cyhoeddedig Tp ac amser oedi gorsafoedd mesur i gynhyrchu hafaliad atchweliad i gyfrifo Tp ReFH o amser oedi. Fodd bynnag, dim ond 57 o orsafoedd mesur oedd yn y set ddata ar draws Cymru a Lloegr ac nid oedd rhai mathau o ddalgylchoedd fel dalgylchoedd bach wedi'u cynrychioli. Mae angen bod yn ofalus wrth gymhwyso'r hafaliad yn ymarferol.
11. Proffil storm dylunio – tymor
Adolygodd ymchwil Cam 2 i ddalgylchoedd bach (SC090031) argymhellion ar gyfer mewnbynnau tymhorol i ReFH ar gyfer gwahanol fathau o ddalgylchoedd. Canfuwyd bod y rhain yn annibynnol ar raddfa felly maent yn berthnasol i bob maint o ddalgylch. Er hwylustod, mae'r rhain wedi'u hatgynhyrchu yma:
- Os yw URBEXT2000 < 0.15, dylid defnyddio tymor y gaeaf.
- Os yw 0.15 ≤ URBEXT2000 < 0.3, argymhellir tymor y gaeaf oni bai fod y dalgylch yn sych (SAAR < 800 mm) ac yn athraidd (BFIHOST ≥ 0.65) ac, yn yr achos hwnnw, dylid defnyddio'r haf. Dylid cynyddu'r ffactor graddio Tp i 1 gan nad oes tystiolaeth o lwybrau dŵr ffo trefol gwell mewn dalgylchoedd sydd wedi'u trefoli i raddau cymedrol.
- Os yw URBEXT2000 ≥ 0.3, defnyddiwch ddigwyddiadau glawiad dylunio haf (proffil glaw a Cini).
Ceir rhagor o wybodaeth yma:
Rydym yn argymell bod canlyniadau trefol yn cael eu defnyddio waeth beth fo graddau’r trefoli yn y safle(oedd) dan sylw er cysondeb.
Dylai dadansoddwyr sicrhau bod y tymor a'r ffactor graddio Tp cywir yn cael eu defnyddio.
Mae egwyddorion proffil storm ReFH2 a ddisgrifir uchod hefyd yn berthnasol i fodelu dŵr glaw / dŵr wyneb a/neu lawiad uniongyrchol.
12. Hyd stormydd
Anogir dadansoddwyr i weithio gyda modelwyr hydrolig i benderfynu ar yr hyd neu hydoedd storm mwyaf priodol i'w cymhwyso yn y model. Dylai amcangyfrif hydrograffau dylunio fod yn ddull iterus gyda modelu hydrolig, lle dylid adolygu a diweddaru amcangyfrifon fel y bo angen yn ystod yr ymarfer graddnodi a gwirio modelau.
Cyfrifir yr hyd storm dylunio ‘a argymhellir’ yn ReFH fel swyddogaeth o nodweddion y dalgylch; dyma hyd y storm a ddefnyddiwyd yn y broses o raddnodi’r model ac a gadarnhawyd fel bod yn briodol yn ymchwil Cam 2 i ddalgylchoedd bach. Dylid ei ddefnyddio ar gyfer cyfrifo hydrograffau ar gyfer modelau hydrolig pan fo angen un pwynt mewnlif. Ar gyfer modelau wedi’u dosbarthu gyda nifer o bwyntiau mewnlif, y dull confensiynol yw rhedeg hydrograffau o ddau neu ragor o hydoedd storm argymhelledig, pob un yn briodol i gwrs dŵr / lleoliad, ar draws yr ardal gyfan a fodelwyd.
Gall modelwyr hydrolig brofi hydoedd storm ychwanegol o amgylch yr hyd/hydoedd a argymhellir i benderfynu a yw hydrograff hirach, ond â brig is, yn arwain at fwy o lifogydd oherwydd bod cyfaint y llifogydd yn fwy. Bydd angen addasiadau i sicrhau nad oes gan yr hydrograff hirach a gyfrifir gan ReFH frig uwch na'r amcangyfrif gorau o'r llif brig.
Yn anaml y bydd hyd y storm ‘a argymhellir’ yn arwain at lif brig sydd yr uchaf o’r rhai a gyfrifir gan ddefnyddio ystod o hydoedd – gelwir yr hyd sy’n gwneud hyn yn hyd storm ‘critigol’. Sylwch fod gwahaniaeth rhwng yr hyd storm critigol hydrolegol a ddisgrifir yma a hyd storm critigol y model hydrolig. Yr hyd sy'n cynhyrchu'r maint llifogydd mwyaf eithafol yw’r olaf.
Er bod cau'r cydbwysedd dŵr, a gyflwynwyd yn ReFH2.3, wedi lleihau'r gwahaniaeth rhwng yr hyd a argymhellir a’r hyd critigol, mae'r hyd critigol fel arfer sawl awr yn hwy na'r hyd a argymhellir (chwe awr ar gyfartaledd neu 27% yn hirach yn seiliedig ar waith gan Wallingford HydroSolutions a gyflwynwyd yn Symposiwm Hydrolegol Prydain yn 2022).
Mae'r gwahaniaeth hwn rhwng yr hyd a argymhellir a'r hyd critigol, ynghyd â'r confensiwn o ddefnyddio'r un hyd storm ar draws dalgylchoedd cyfan mewn modelu wedi’i ddosbarthu, yn arwain at ddwy broblem:
- Byddai disgwyl i hyd storm hwy na'r hyn a argymhellir leihau llif brig ReFH, ond yn gyffredinol mae'n ei gynyddu. Dull cyffredin yw ffitio pob hydrograff i'r llifoedd brig dylunio a ffefrir. Mae hwn yn ddull braidd yn ddi-awch, ond mae'n lleihau'r goramcangyfrif o frigau/cyfaint llifogydd. Fodd bynnag, i'r gwrthwyneb, gall arwain at oramcangyfrif ar hydrograffau â hyd byrrach. Hyd nes yr eir i’r afael â’r mater hwn yn ReFH, mae'n ddatrysiad pragmatig. Dewis arall yw graddio hydrograffau gan ddefnyddio ffactor a gyfrifir o frig digwyddiad ReFH 1% i frig ystadegol 1% y llawlyfr, a gymhwysir i bob hydrograff hyd, ond wedi'i gapio fel nad yw'r llif brig yn fwy na digwyddiad ystadegol 1% y llawlyfr.
- Dim ond ar gyfer un rhan o'r dalgylch y mae hyd y storm yn briodol, ond fel arfer mae sawl lle o ddiddordeb.
Efallai y bydd sawl ffordd o fynd i'r afael â'r materion hyn, yn enwedig ar gyfer astudiaethau sydd â gwahaniaeth ym meintiau dalgylchoedd cyrsiau dŵr wedi'u modelu. Er enghraifft, gellid rhannu’r ardal wedi'i modelu yn sawl ardal lai neu ddefnyddio hydoedd a argymhellir ym mhob lleoliad ledled y dalgylch gyda mewnlifau o ardaloedd rhyngddynt wedi'u haddasu i hwyluso hyn. Dylid ystyried defnyddio'r dull hwn yn ofalus ac efallai na fydd modd ei gymhwyso i bob math o ddalgylch. Mae angen ymchwil i'r fethodoleg hon neu ddulliau eraill, ond nes bod hyn ar gael, mae'r dull confensiynol o gymhwyso gwahanol hydoedd ar draws sawl rhediad model yn dderbyniol.
Mae egwyddorion hyd stormydd ReFH2 a ddisgrifir uchod hefyd yn berthnasol i fodelu dŵr glaw / dŵr wyneb a/neu lawiad uniongyrchol.
Diweddariadau
Gorffennaf 2026
Cyhoeddwyd fel cynnwys gwe
Ionawr 2026
Wedi'i ddiweddaru yn dilyn cyhoeddiad diweddariadau pwysig i ddata a methodolegau allweddol amcangyfrif llifogydd:
- Disgrifwyr dalgylch dull y llawlyfr wedi'u diweddaru, yn enwedig:
- SAAR9120, yn seiliedig ar gridiau HadUK y Swyddfa Dywydd
- FARL2015, yn seiliedig ar fap gorchudd tir UKCEH 2015
- URBEXT2015, yn seiliedig ar LCM2015
- Diweddariadau i fethodoleg QMED a chronni (y cyfeirir ati fel dull ystadegol 2025 y llawlyfr)
- Diweddariadau i feddalwedd WINFAP (WINFAP 5.3)
Rydym wedi adolygu'r methodolegau newydd ac mae gennym sawl argymhelliad ynghylch eu defnydd yng Nghymru.
Tachwedd 2024
Wedi'i ddiweddaru yn dilyn cyhoeddi model dyfnder, hyd ac amlder FEH22, ymchwil a chanllawiau amcangyfrif llifogydd gan ddefnyddio data anunfan, adroddiadau ymchwil Cam 2 hydroleg llifogydd dalgylchoedd bach, offeryn sgrinio dŵr ffo maes glas, a diweddariadau i feddalwedd ReFH2 a WINFAP.
Tachwedd 2021
Wedi'i ddiweddaru yn dilyn rhyddhau BFIHOST19, ymchwil Cam 2 hydroleg llifogydd dalgylchoedd bach, a diweddariadau i fethodoleg a meddalwedd ReFH2 a WINFAP. Ychwanegu adrannau ansicrwydd ac amcangyfrif hydrograffau.
Rhagfyr 2017
Wedi'i gyhoeddi, yn disodli canllawiau arfer da ar gyfer amcangyfrif llifogydd (GPG102).