Egwyddorion niwtraliaeth o ran maethynnau mewn perthynas â datblygiadau neu drwyddedau gollwng dŵr arfaethedig
Beth yw niwtraliaeth o ran maethynnau?
Mae niwtraliaeth o ran maethynnau yn ddull o reoli datblygiadau newydd a thrwyddedau gollwng dŵr arfaethedig er mwyn eu hatal rhag achosi unrhyw gynnydd net mewn maethynnau drwy gydol cyfnod yr awdurdodiad. Mae niwtraliaeth maetholion yn berthnasol yng Nghymru yn achos datblygiadau sy'n gollwng maetholion i safleoedd dynodedig yr effeithir arnynt.
Pryd mae ei angen?
Bydd angen i ymgeiswyr am ganiatadau cynllunio neu drwyddedau amgylcheddol ar gyfer gollwng dŵr ddangos bod eu cynigion yn niwtral o ran maethynnau lle
- mae’n bosibl y gallent gynyddu faint o ffosfforws sydd mewn afon ACA a lle mae lefelau ffosfforws eisoes yn uwch na thargedau ansawdd dŵr, neu lle nad yw targedau i lawr yr afon yn cael eu cyrraedd.
- maint y nitrogen sydd mewn corff dŵr penodol ACA morol, neu ei ddalgylch dŵr croyw i fyny'r afon, ac sydd ag un neu fwy o nodweddion mewn cyflwr anffafriol o ran nitrogen anorganig toddedig (DIN) ac ymateb ecolegol cysylltiedig.
Ar gyfer cais am drwydded amgylcheddol i ollwng dŵr neu gais cynllunio, bydd effaith datblygiad o ran maethynnau yn cael ei hadolygu yn ystod cam yr Asesiad Priodol mewn Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd. Mae dangos niwtraliaeth o ran maethynnau yn ddull cydnabyddedig o ddangos na fydd datblygiad yn cael effaith niweidiol.
Sut y gellir cyflawni niwtraliaeth o ran maethynnau?
Yna dylid cwblhau cyfrifiadau cydbwysedd maetholion er mwyn penderfynu faint o faetholion a allai fynd i mewn i'r amgylchedd dŵr oherwydd y datblygiad neu'r cynnig trwydded gollwng dŵr o gymharu â gweithrediad presennol y safle neu'r defnydd o’r tir. Mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu cyfrifiannell cyllideb maetholion y gellir ei defnyddio ar gyfer y cam hwn o'r broses.
I gyflawni niwtraliaeth bydd angen gweithredu mesurau lliniaru er mwyn cyflawni effaith net maethynnau yn sgil datblygiad neu drwydded gollwng dŵr. Rhaid i fesurau lliniaru osgoi effeithiau ar yr amgylchedd yn hytrach na gwneud iawn am effeithiau ar ôl iddynt ddigwydd. Mae'r Ddewislen Mesurau Lliniaru a ddatblygwyd ar gyfer ffosfforws a nitrogen yn darparu rhestr o fesurau lliniaru enghreifftiol.
Beth yw egwyddorion niwtraliaeth o ran maethynnau?
Rhaid i geisiadau am ganiatâd datblygu neu geisiadau am drwydded gollwng dŵr ar gyfer datblygiadau niwtral o ran maethynnau ddangos bod pob un o’r egwyddorion canlynol wedi’u cymhwyso:
- Rhaid i gyfrifiadau fod yn seiliedig ar y dystiolaeth wyddonol a'r ymchwil orau sydd ar gael. Mae hyn yn cynnwys mewnbynnau a thybiaethau allweddol ar adeg cynnal yr Asesiad Priodol.
- Mae mesurau yn effeithiol ac ar waith ar hyd oes datblygiad / ar gyfer effeithiau gweithgareddau a ganiateir. Mae hyn yn cynnwys dangos sut y bydd hyn yn cael ei sicrhau, megis drwy gytundebau cyfreithiol.
- Tystiolaeth y bydd mesurau lliniaru ar waith pan ddaw datblygiad arfaethedig yn weithredol. Rhaid i'r broses lliniaru niwtraliaeth maetholion fod wedi’i threfnu ac yn gweithio pan fydd y datblygiad arfaethedig neu'r drwydded gollwng dŵr yn dechrau gollwng (yn uniongyrchol neu drwy system garthffosiaeth) i'r amgylchedd dŵr. Os caiff yr effaith ei chyflwyno fesul cam, efallai y bydd angen ystod o fesurau i fynd i'r afael ag effeithiau dros amser.
- Rhaid i fesurau lliniaru beidio â pheryglu adferiad yr ACA. Mae hyn yn golygu peidio â chyfyngu ar y mesurau hynny sydd eisoes ar waith neu y gall fod eu hangen yn y dyfodol i gynnal neu adfer yr ACA. Ni ddylai gweithredu mesurau lliniaru drwy ddull niwtraliaeth o ran maethynnau danseilio'r amcanion yn y Rheoliadau Cynefin sy'n anelu at adfer y safle i gyflwr ffafriol. Er enghraifft, lle mae opsiynau lliniaru cyfyngedig ar gael, dylid eu defnyddio i gynnal neu wella'r safle yn hytrach na galluogi rhagor o ollyngiadau i'r afon ACA.
- Ni ddylai mesurau a ddefnyddir i ddangos niwtraliaeth o ran maethynnau gael eu cyfrif ddwywaith.
- Bydd angen ystyried lleoliad unrhyw waith lliniaru mewn perthynas â ble bydd y datblygiad yn effeithio ar yr ACA. Lle bo modd, dylid gweithredu mesurau o fewn terfynau’r safle datblygu. Lle na chyflawnir hyn rhaid peidio ag achosi unrhyw niwed i'r ACA o hyd.
- Yn achos Afonydd ACA, bydd angen lliniaru cynigion datblygu neu drwydded gollwng dŵr o fewn ffin afon ACA ar y safle neu i fyny'r afon. Gall datblygiad sy'n effeithio ar gwrs dŵr sy'n ymuno â ffin afon sydd wedi'i dynodi'n Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA) gael lliniaru ar y safle, i fyny'r afon neu i lawr yr afon, ar yr amod bod y gwrthbwyso yn digwydd cyn y pwynt lle mae'r datblygiad yn effeithio ar ffin yr ACA.
- Yn achos ACAau Morol, ar gyfer gollyngiadau uniongyrchol i'r ACA, bydd angen i'r mesur lliniaru fod i fyny'r afon o'r lleoliad lle mae dŵr ffo‘r safle datblygu a mewnbwn dŵr gwastraff yn cael effaith uniongyrchol ar yr ACA. Os yw'r gollyngiad yn anuniongyrchol (h.y. i fyny'r afon yn nalgylch yr ACA Forol), yna gall y mesurau lliniaru fod i fyny'r afon neu i lawr yr afon o fewn y dalgylch, cyn belled â'i fod yn darparu'r gwrthbwyso cyn y pwynt lle mae'r datblygiad yn effeithio ar yr ACA Forol.
- Rhaid sicrhau bod cyfrifiadau maethynnau yn seiliedig ar egwyddor ragofalus. Ymdrinnir â'r ansicrwydd yn y cyfrifiadau maethynnau drwy ddull rhagofalus sy’n defnyddio clustogfeydd. Bydd hyn yn golygu ychwanegu canran at y cyfrifiad wrth ddefnyddio offeryn cyfrifo maethynnau. Dylai hyn ddarparu'r lefel angenrheidiol o hyder i sicrhau na fydd datblygiadau newydd neu weithgareddau trwyddededig yn cynyddu'r llwyth maethynnau sy'n mynd i afonydd mewn yr ACA.
Ble mae rhaid defnyddio niwtraliaeth o ran maethynnau?
Mae angen defnyddio niwtraliaeth o ran maethynnau ar gyfer ffosfforws yn achos datblygiadau newydd a thrwyddedau gollwng dŵr yn y dalgylchoedd a'r cyrff dŵr a restrir isod. Mae gan awdurdodau cynllunio ddisgresiwn i’w gwneud yn ofynnol i ddatblygiadau mewn dalgylchoedd ACA eraill sicrhau niwtraliaeth o ran maethynnau.
Niwtraliaeth ar gyfer ffosfforws
Dalgylch cyfan ACA Afon Wysg, gan effeithio ar Gynghorau Sir Fynwy a Chyngor Sir Powys; Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent, Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.
Dalgylch cyfan ACA Afon Teifi, gan effeithio ar Gyngor Sir Ceredigion, Cyngor Sir Caerfyrddin, Cyngor Sir Penfro a Chyngor Sir Powys.
Dalgylch cyfan ACA Afon Gwyrfai a Llyn Cwellyn, yn effeithio ar Gyngor Sir Gwynedd a Pharc Cenedlaethol Eryri.
Dalgylch cyfan ACA Afon Dyfrdwy a Llyn Tegid, ac eithrio corff dŵr yn GB111067057080 sydd ym mhen yr afon Dyfrdwy sydd i lawr yr afon, wrth i’r targed ffosffad basio ac nad oes rhagor o gyrff dŵr afon i lawr yr afon. Mae hyn yn effeithio ar Gyngor Sir y Fflint, Cyngor Sir Ddinbych, Cyngor Gwynedd, Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri.
Rhan o ACA Afonydd Cleddau. Byddai angen sicrhau niwtraliaeth o ran maethynnau ar gyfer rhan afon Cleddau Wen dalgylch yr ACA ynghyd â dau gorff dŵr ar afon Cleddau Ddu (GB110061030690 a GB110061030660), gan effeithio ar Gyngor Sir Caerfyrddin, Cyngor Sir Penfro ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.
Y prif fethiant corff dŵr isaf yn Afon Gwy yw GB109055042250 Gwy - cydlifiad Afon Elan i gyffinio R Ithon. Maeth Niwtral Bydd angen o fewn y corff dŵr hwn a ledled y dalgylch uwchben y pwynt hwn. Yn ogystal, mae cyrff dŵr eraill o fewn yr ACA sy'n methu o dan y pwynt hwnnw. Bydd angen Niwtral Maethol hefyd o fewn pob un o'r cyrff dŵr hynny a thrwy unrhyw ran o'r dalgylch uchod.
Y rhai pellaf i lawr yr afon yw:
- GB109055036680 Cledan - ffynhonnell i cydlifiad R Irfon;
- GB109055036990 Scithwen Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Gwy;
- GB109055037160 Llanfair-ym-Muallt Dulas Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Gwy;
- GB109055041870 Afon Gwesyn - ffynhonnell i cydlifiad R Irfon;
- GB109055041900 Howey Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Ithon;
- GB109055041960 Mithil Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Ithon;
- GB109055042070 Clywedog Bk - cydlifiad Bachell Bk i cydlifiad R Ithon;
- GB109055042140 Ithon - cydlifiad Gwenlas Bk to cydlifiad Camddwr Bk;
- GB109055036950 Afon Llynfi - cydlifiad Dulas Bk i cydlifiad R Gwy;
- GB109055037030 Clettwr Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Gwy;
- GB109055037060 Bach Howey Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Wye;
- GB109055037080 Edw - cydlifiad Clas Bk to con R Wye;
- GB109055042080 Nantmel Dulas - ffynhonnell i cydlifiad R Ithon;
- GB109055042110 Aran - ffynhonnell i cydlifiad R Ithon;
- GB109055042130 Camddwr Bk - ffynhonnell i cydlifiad R Ithon;
- GB109055042190 Afon Chwefru - ffynhonnell i cydlifiad R Irfon.
Mae hyn yn effeithio ar Bowys, Ceredigion, Cynghorau Sir Caerfyrddin ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.
Niwtraliaeth ar gyfer nitrogen
Rhan o ACA Morol Sir Benfro. Byddai angen Niwtraliaeth Maetholion ar gyfer corff dŵr trosiannol mewnol Aberdaugleddau a'i ddalgylch dŵr croyw cyfan i fyny'r afon. Mae hyn yn effeithio ar Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro a Chyngor Sir Penfro.
Rhan o ACA Bae Caerfyrddin a'i Aberoedd. Byddai angen Niwtraliaeth Maetholion ar gyfer corff dŵr trosiannol mewnol Cilfach Tywyn a'i ddalgylch dŵr croyw cyfan i fyny'r afon. Mae hyn yn effeithio ar Gyngor Abertawe, Cyngor Sir Caerfyrddin ac ardal lai o Gyngor Castell-nedd Port Talbot.
Rhan o ACA Bae Cemlyn. Byddai angen Niwtraliaeth Maetholion ar gyfer corff dŵr Morlyn Cemlyn a'i ddalgylch. Mae hyn yn effeithio ar Gyngor Sir Ynys Môn.
Mae'r ardaloedd hyn ar gael i'w gweld a'u lawrlwytho fel ffeil GIS o DataMapWales.